Cảnh báo nguy cơ xung đột ở Biển Đông

[anh2]

Căng thẳng ở Biển Đông đã tới mức cao nhất trong ít nhất 2 năm qua sau thất bại của Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao các nước ASEAN ở Phnôm Pênh. Tổng Thư ký Surin Pitsuwan đã phải thừa nhận thất bại của cuộc họp thượng đỉnh tại Phnôm Pênh vừa qua là chưa từng có trong lịch sử ASEAN. Cùng lúc đó, tàu chiến Trung Quốc đang tăng cường sự hiện diện ở các khu vực biển tranh chấp, làm gia tăng nghi ngờ về việc Trung Quốc đang âm mưu thâu tóm toàn bộ Biển Đông. Phản ánh về vấn đề này, Viện nghiên cứu “Hội đồng quan hệ đối ngoại” (CFR – Mỹ) có bài phân tích về tình hình Biển Đông, quan điểm của Mỹ và sự đoàn kết trong ASEAN trong đó đề xuất: (1) ASEAN cần tăng thêm quyền lực và nguồn lực cho Ban Thư ký ASEAN đồng thời bầu ra một Tổng thư ký có tầm ảnh hưởng hơn để có cơ hội đàm phán thành công một Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) với Trung Quốc; (2) Các nước ASEAN có tranh chấp ở Biển Đông cần đưa vấn đề tranh chấp ra Tòa án Quốc tế về Luật biển để thu hút dư luận giúp khẳng định những tuyên bố chủ quyền của mình. Dưới đây là nội dung bài viết:
Trong 3 năm qua, Chính quyền Obama vẫn giữ lập trường thận trọng trong vấn đề phân xử chủ quyền ở Biển Đông. Dù lưu ý rằng Mỹ không có tuyên bố chủ quyền tại đây, Chính quyền Obama đã nhiều lần lên tiếng ủng hộ quyền chủ quyền của các quốc gia ASEAN trong các tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông, thậm chí còn khẳng định tự do hàng hải và giải quyết các tranh chấp chủ quyền một cách hòa bình tại khu vực là “lợi ích quốc gia” của Mỹ.
Chính phủ Mỹ cũng đã gia tăng sự trợ giúp đối với các quốc gia Đông Nam Á lục địa như việc công bố tài trợ 50 triệu USD cho “Sáng kiến hạ lưu sông Mêcông”. Các đối tác khu vực của Mỹ như Philíppin đang tăng cường mua sắm vũ khí trong lúc đó Trung Quốc và hầu hết các bên tuyên bố chủ quyền (Việt Nam, Philíppin, Malaixia, Brunây và Đài Loan) tăng cường khẳng định chủ quyền bằng việc cử các tàu cá, tàu dân sự tới vùng biển tranh chấp, tiến hành liên doanh khai thác dầu khí với các đối tác nước ngoài để thử phản ứng của đối phương.
Dù căng thẳng lên mức cao độ nhưng vẫn còn cơ hội cho sự nhượng bộ và thỏa thuận giữa các bên liên quan và Mỹ. Trung Quốc nhận thấy rằng hành động của họ trên Biển Đông đang làm nhiều nước ASEAN xa lánh và đẩy các nước như Philíppin và Việt Nam tới gần hơn với Mỹ. Cùng lúc đó, mặc dù một số quốc gia như Campuchia đang tiến gần hơn đến Trung Quốc, trong khi Philíppin gần hơn với Oasinhtơn, tất cả các quốc gia ASEAN đều phải thừa nhận rằng ASEAN cần tạo thành một mặt trận đoàn kết trên các vấn đề nếu họ muốn được xem như một thế lực quan trọng ở Đông Á.
Tuyên bố chủ quyền cứng rắn hơn
Căng thẳng ở Biển Đông, nơi có vị trí chiến lược tối quan trọng và được xem là giàu có về tài nguyên dầu khí, đã có từ nhiều thập kỷ trước đây nhưng đã leo thang nghiêm trọng trong 2 năm qua. Trung Quốc, đã tuyên bố chủ quyền về lý thuyết trên toàn bộ Biển Đông, những năm qua đã quyết liệt thực thi các tuyên bố chủ quyền của mình tại đây. Điều này xuất phát từ nhiều nguyên nhân: Trước hết, có lẽ do những khó khăn về kinh tế của Mỹ đã làm xao lãng mối quan tâm đến châu Á trong nửa cuối những năm 2000; giới lãnh đạo Trung Quốc khẳng định sức mạnh hải quân đang gia tăng mạnh mẽ của mình; Chính phủ Trung Quốc chịu sức ép từ chủ nghĩa dân tộc đang gia tăng và các công ty dầu khí Trung Quốc muốn xúc tiến khai thác ở Biển Đông.
Năm ngoái, ASEAN dường như đã sẵn sàng đón nhận thái độ tích cực từ Trung Quốc với một dự thảo thỏa thuận khẳng định giải quyết tranh chấp biển một cách hòa bình giữa Trung Quốc và ASEAN. Thế nhưng thỏa thuận này không phải là một bộ quy tắc bắt buộc và không giải quyết được các vấn đề quan trọng như tuyên bố lãnh thổ chồng lấn trên biển cũng như khai thác nguồn tài nguyên tại đây. Lập trường yếu kém của ASEAN có thể đã khuyến khích Bắc Kinh thực hiện chính sách cứng rắn hơn trong năm nay. Động thái nghiêm trọng gần đây nhất là việc Trung Quốc công bố thành lập thành phố Tam Sa, quản lý cả quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa; công bố mời thầu quốc tế 9 lô dầu khí trong vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý của Việt Nam, nhằm tăng cường sự hiện diện về dân sự, quân sự, kinh tế tại các khu vực tranh chấp này.
Sau Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao các nước ASEAN, một số chỉ dấu quan trọng sẽ cho thấy liệu các bên có sẵn sàng lùi bước trong tranh chấp đang đe dọa có thể biến thành một cuộc xung đột vũ trang trên Biển Đông hay không. Các nhà quan sát đang theo dõi sát diễn biến việc Trung Quốc công khai tuyên bố như thế nào về vùng lãnh thổ mới Tam Sa. Và nhiều quan chức ASEAN đang theo dõi Bắc Kinh giải ngân thế nào những khoản viện trợ hay cho vay lãi suất ưu đãi cho Campuchia và Malaixia, 2 quốc gia ASEAN đã áp dụng giải pháp ngầm ủng hộ Bắc Kinh (Campuchia đã hầu như ủng hộ lập trường của Trung Quốc trong suốt hội nghị thượng đỉnh).
Cuối cùng, những tín hiệu của Bắc Kinh cho thấy một lần nữa nước này sẵn sàng bắt đầu đàm phán về một bộ quy tắc ứng xử với ASEAN là tín hiệu của sự kiềm chế của Trung Quốc tránh gây ra một cuộc xung đột. Về phía các nước ASEAN, việc Philíppin sẵn sàng rút các tàu cá khỏi bãi cạn Scabourogh và Việt Nam sẵn sàng ngừng thông qua các nghị quyết tuyên bố một phần chủ quyền ở Biển Đông cũng là những tín hiệu quan trọng.
Những chia rẽ của ASEAN
Tranh chấp trong năm nay đã gây chia rẽ sâu sắc trong ASEAN, làm suy yếu khả năng giải quyết các vấn đề quan trọng của khu vực cũng như ngăn cản sự hội nhập trong tương lai. Ngay cả một số nước hậu thuẫn cho tổ chức này đang băn khoăn liệu nguyên tắc đồng thuận truyền thống của ASEAN có còn tồn tại hay không. Đây không phải là lần đầu tiên giải pháp đồng thuận thể hiện sự vô tác dụng: Trước đây, ASEAN đã không đưa ra được lập trường mạnh mẽ đối với xung đột ngay trong chính khu vực, như trường hợp xảy ra ở Timor Lest năm 1999 vì nguyên tắc đồng thuận và không can thiệp nội bộ, trái ngược hoàn toàn với các tổ chức khu vực khác như Liên minh châu Phi. Nguyên tắc đồng thuận đang bị thách thức bởi sự gắn kết mới giữa một số quốc gia ASEAN lục địa với Trung Quốc, gây lo ngại đối với Philíppin, Việt Nam và Brunây rằng các quốc gia như Campuchia, Lào và Thái Lan sẽ là những con tốt của Trung Quốc.
Campuchia, nước giữ chức chủ tịch ASEAN năm nay, ngày càng phụ thuộc vào viện trợ và đầu tư của Trung Quốc. Thương mại hai chiều giữa Trung Quốc và Campuchia ước tính sẽ tăng gấp đôi vào năm 2017 lên 5 tỷ USD, trong khi Trung Quốc đã vượt xa các quốc gia khác để trở thành nước viện trợ lớn nhất cho Campuchia. Trong khi đó, Lào và Thái Lan cũng ngày càng phụ thuộc vào Trung Quốc, vì vậy việc xây dựng được bộ quy tắc ứng xử cho các bên tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông với Trung Quốc là điều không thể, ít nhất vào thời điểm hiện nay.
Ngăn chặn một cuộc xung đột
Ưu tiên hàng đầu của tất cả các bên là tránh một cuộc xung đột quân sự. ASEAN và Trung Quốc đều có những lý do hợp lý để tránh một cuộc xung đột ở Biển Đông. Ngay cả khi Trung Quốc đang tranh cãi với Việt Nam, Philíppin và các quốc gia khác, nước này trở thành đối tác thương mại lớn nhất và một trong những nhà đầu tư trực tiếp lớn nhất của hầu hết các quốc gia ASEAN kể từ khi khu vực thương mại tự do ASEAN – Trung Quốc có hiệu lực.
Về phía Mỹ, việc tránh xung đột ở Biển Đông sẽ giúp Mỹ tránh được tình trạng căng sức và dàn trải lực lượng quân sự. Điều này cũng giúp Oasinhtơn có thêm thời gian củng cố lực lượng và thúc đẩy đoàn kết hơn giữa các thành viên trong ASEAN về vấn đề Biển Đông. Mỹ cũng nên giúp các nước ASEAN và Trung Quốc xây dựng đường dây nóng giữa các nhà lãnh đạo quân sự và chính trị để giúp ngăn chặn tình hình leo thang ở Biển Đông. Bên cạnh đó, các nước ASEAN có thể nhờ tới Tòa án Quốc tế về Luật Biển để thu hút dư luận giúp khẳng định những tuyên bố chủ quyền của mình. ASEAN và Trung Quốc có thể hợp tác khai thác chung tại Biển Đông.
Cuối cùng như nhiều quan chức ASEAN đã từng đề cập, nếu tổ chức này muốn cạnh tranh với Trung Quốc và các cường quốc châu Á khác cũng như đàm phán nghiêm túc về một bộ quy tắc ứng xử tại Biển Đông, tổ chức này cần tăng cường cho Ban Thư ký ASEAN, trao cho cơ quan này thêm quyền lực, bầu một vị Tổng thư ký có tầm ảnh hưởng hơn.

nguồn

[anh2]

Trung Quốc điều động hải quân tới Trường Sa tập trận sau khi thiết lập căn cứ quân sự, Hội đồng nhân dân cùng với nhà giam ở đảo Phú Lâm mà họ gọi là thủ phủ của “thành phố Tam Sa”. Tàu cảnh sát biển Việt Nam và tàu hải giám Trung Quốc đối đầu ở ngoài khơi Cù Lao Ré, trong khi Cố vấn An ninh Nhà Trắng rời Bắc Kinh đi Tôkyô. Cuộc xung đột quân sự phải chăng đang ló dạng? Việt Nam trông cậy được vào ai?
Nguy cơ tăng cao
Ngày 26/7, Phó Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tuyên bố Trung Quốc và Mỹ đạt được thoả thuận về nhiều điểm trong những cuộc thảo luận giữa Cố vấn An ninh Nhà Trắng Thomas Donilon với giới chức lãnh đạo hàng đầu về quân sự và ngoại giao của Bắc Kinh trong hai ngày qua.
Nhân dân Nhật báo cho biết Chủ tịch Hồ Cẩm Đào và cố vấn Donilon cam kết tăng cường quan hệ song phương, nhưng tờ báo viết tiếp, Chủ tịch Trung Quốc đã yêu cầu Mỹ thận trọng trong những vấn đề gọi là tế nhị.
Trong khi đó, nghị sĩ McCain cảnh cáo Trung Quốc đã có hành động khiêu khích không cần thiết tại nơi mà Việt Nam cũng tuyên bố chủ quyền. Nhóm nghiên cứu khủng hoảng quốc tế (ICG), cảnh báo rằng tình trạng căng thẳng tại Biển Đông rất có thể dẫn đến xung đột quân sự vì không đạt được một cơ chế giải quyết. Cùng lúc, Đài Loan cũng tăng cường vũ trang cho đảo Ba Bình ở Trường Sa. Đối chiếu những sự kiện vừa nêu, liệu có nguy cơ xảy ra xung đột vũ trang ở Biển Đông không?
Nguy cơ xung đột thì lúc nào cũng sẵn sàng bùng nổ từ lâu nay, nhưng tình hình hiện nay làm gia tăng nguy cơ đó. Trong những sự kiện mới nhất nêu trên thì điều đáng chú ý hơn hết là Trung Quốc thiết lập căn cứ quân sự và cho bầu cử Hội đồng nhân dân của cái gọi là thành phố Tam Sa, ở ngay trên đảo Phú Lâm thuộc Hoàng Sa Trung Quốc gọi là đảo Vĩnh Hưng. Đây là một hành động quả quyết của Trung Quốc để áp đặt chủ quyền và thực hiện quyền chủ quyền đó của Bắc Kinh, trước hết là trên vùng biển Hoàng Sa và kế tiếp là trên toàn Biển Đông. Nhưng Việt Nam sẽ tiếp tục cho ngư dân đánh cá xung quanh Hoàng Sa, với tàu hải quân hay cảnh sát biển hộ tống. Hoạt động đó sẽ đụng chạm với tàu hải giám Trung Quốc, gây nguy cơ xung đột cao hơn nữa.
Chưa sẵn sàng
Tuy nhiên, ngay lúc này hai bên vẫn phải cố gắng kiềm chế để không bùng nổ thành xung đột vũ trang. Việt Nam chưa sẵn sàng và Trung Quốc chưa dám làm. Tuy nhiên, tình hình đã rất nguy hiểm.
Người ta thấy trên mạng You tube một tin của đài CCTV 13, kênh tin tức của truyền hình trung ương Trung Quốc, đăng ngày 23/7 tàu hải giám Trung Quốc và tàu cảnh sát biển của Việt Nam đã đối đầu ở vùng biển Hoàng Sa cách Cù Lao Ré 131 hải lý. Nhưng hai bên chỉ xảy ra khẩu chiến. Theo phía Trung Quốc thì tàu Việt Nam mắng chửi thậm tệ, nói là “Đề nghị tàu Trung Quốc ra khỏi lãnh thổ Việt Nam ”. Phóng viên CCTV nói phía Trung Quốc chỉ trả lời là “ngôn ngữ của Việt Nam các anh thô lỗ và mất lịch sự”, nhưng liền nói thêm một cách trịch thượng: “tàu Việt Nam các anh cần chú ý ngôn ngữ và thân phận của mình”.
Việt Nam ở vào thế phải tự kiềm chế hơn nữa vì lực lượng hải quân– không quân chưa sẵn sàng trước khi được giao hàng đủ số tàu ngầm, tàu chiến, máy bay. Trong khi đó, Trung Quốc cũng không muốn, hay là chưa muốn gây chiến vì thể diện nước lớn đối với quốc tế và vì chiến lược ngoại giao quốc tế của Bắc Kinh. Bắc Kinh chưa thể để lộ bộ mặt hiếu chiến và chỉ giỏi ức hiếp nước nhỏ, nhất là một láng giềng Cộng sản với nhau.
Đài Loan muốn gì?
Giữa lúc đó, Đài Loan gấp rút tăng cường và đổi mới vũ trang cho đồn phòng thủ ở Ba Bình, với súng cối 120 ly và đại bác 40 ly phòng không và chống tàu chiến nhỏ, không rõ số lượng bao nhiêu. Trước đó Đài Loan đã có kế hoạch nối dài đường băng ở đó, và đã tổ chức một lực lượng hành quân không vận phản ứng nhanh, nhắm đến Ba Bình. Việt Nam phản đối hành động tăng cường vũ trang, trong khi Trung Quốc không có phản ứng gì.
Có ý kiến cho là Đài Loan thừa gió bẻ măng, củng cố vị trí trên hòn đảo chiếm ở Trường Sa năm 1953 mà họ gọi là đảo Thái Bình. Tuy nhiên, về mặt quân sự thì động thái này có vẻ chống lại cả Việt Nam lẫn Trung Quốc nhằm bảo vệ đảo. Đặc tính kỹ thuật của các vũ khí phòng thủ mới được tăng cường cho thấy Đài Bắc e ngại không quân và tàu chiến Trung Quốc nhiều hơn là các lực lượng của Việt Nam và Philíppin. Đài Loan biết chắc chắn Việt Nam không thể triển khai lực lượng mạnh ra tới Trường Sa, trong khi lực lượng hải quân, không quân Philíppin không đáng kể, và Manila cũng như Việt Nam không có ý định giành lại đảo Ba Bình.
Hành động của Đài Loan thực chất nhằm mục đích chính trị nhiều hơn là do sự e ngại về quân sự. Trong khi tình hình đang căng thẳng quanh Hoàng Sa, Trường Sa với kế hoạch liếm trọn Biển Đông của cái lưỡi bò Bắc Kinh, Đài Loan không thể im lặng đứng nhìn, mà phải làm một điều gì đó để xác định mạnh mẽ chủ quyền trên hòn đảo đã chiếm giữ hơn nửa thế kỷ nay.
Mỹ-Trung thoả thuận về Biển Đông?
Còn về hoạt động của Cố vấn Nhà Trắng Thomas Donilon ở Bắc Kinh, khi Trung Quốc nói đến “những vấn đề tế nhị” thì đó là vấn đề Biển Đông chứ không phải vấn đề Xyri là những đề tài mà hai bên thảo luận trong hai ngày 24-25/7.
Như vậy khi có tin thông báo hai bên đã đạt được những thoả thuận về nhiều vấn đề, thì người ta tin rằng không thể có thoà thuận hoàn toàn về vấn đề Biển Đông. Nếu đạt thoả thuận về Biển Đông, Chủ tịch Trung Quốc đã không cần nhắn nhủ cố vấn Donilon và Nhà Trắng là Bắc Kinh mong Oasinhtơn thận trọng khi tiếp cận những vấn đề tế nhị.
Trong khi đó, Nghị sĩ Mỹ John McCain, người thường chỉ trích chế độ chính trị của Việt Nam nhưng lại luôn bênh vực Việt Nam trong vấn đề Biển Đông, đã lên tiếng chỉ trích Trung Quốc “có hành động khiêu khích không cần thiết” khi lập căn cứ quân sự ở đảo Phú Lâm (đảo Vĩnh Hưng) và tổ chức bầu cử Hội đồng nhân dân cho cái gọi là “thành phố Tam Sa” do họ dựng lên trên hải phận của nước khác!
Ông McCain cũng là người chủ trương Mỹ nên liên kết quân sự với Việt Nam để giúp Việt Nam chống Trung Quốc đồng thời để Mỹ giữ ảnh hưởng ở khu vực Đông Nam Á. Lập trường của Tổng thống Obama hiện nay về Biển Đông và quan hệ Việt Nam-Trung Quốc cũng không mâu thuẫn với lập trường đó của nghị sĩ McCain, có thể đã được bày tỏ trong chuyến thăm Bắc Kinh của Cố vấn Donilon.
Chưa rõ về Việt Nam
Tuy nhiên, Mỹ chưa thể liên kết quân sự hay giúp bán vũ khí sát thương cho Việt Nam khi chưa biết Việt Nam có thực tâm muốn có Mỹ đứng sau để chống Trung Quốc hay không. Việt Nam có thực sự muốn “chọn bạn mà chơi”, có thực tâm cắt đứt tình đồng chí Cộng sản với người láng giềng Trung Quốc là kẻ không cần coi họ là đồng chí mà còn bày tỏ dã tâm xâm chiếm?
Mỹ cũng chưa biết Việt Nam có tiếc nuối 16 chữ vàng, có tiếc nuối quan hệ kinh tế có lợi với Trung Quốc, có tiếc tình hữu nghị “môi hở răng lạnh” hay không?
Cuối cùng, chính sách đi xa nhất của Mỹ để giúp Việt Nam chỉ có thể nằm trong lĩnh vực kinh tế, quốc phòng một khi Việt Nam dứt khoát hẳn với Trung Quốc về sự chọn lựa chính trị. Về ngoại giao, dù sao Mỹ cũng không thể ủng hộ những công bố xác định chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam trong khi ngoài Trung Quốc còn có Philíppin, Malaixia, Brunây và Đài Loan tuyên bố chủ quyền trên những diện tích lãnh hải chồng lấn với nhau

nguồn

[anh2]

Nhóm nghiên cứu khủng hoảng quốc tế (ICG), một tổ chức có uy tín vừa ra phúc trình về tình hình căng thẳng hiện tại ở Biển Đông. Phúc trình mang tựa đề: “Khuấy động Biển Đông: Phản ứng của khu vực” nhìn vào cuộc tranh chấp lãnh thổ hiện thời giữa Trung Quốc và các quốc gia láng giềng như Việt Nam , Philíppin, Malaixia, với nhận định tranh chấp này đang vào chỗ bế tắc. Các tác giả nhận xét: “Lập trường mạnh bạo của các quốc gia tuyên bố chủ quyền đang đẩy căng thẳng khu vực lên cấp độ mới”.
Việt Nam và Philíppin được nhận định là có thái độ đối đầu hơn cả đối với Trung Quốc. Paul Quinn Judge, Giám đốc chương trình châu Á của ICG, được AFP dẫn lời nói: “Tất cả các quốc gia tranh chấp chủ quyền đang tăng cường năng lực quân sự và hành pháp, trong khi tại các nước đó tinh thần dân tộc chủ nghĩa đang khiến các nhân vật theo phái cứng rắn kêu gọi hành động dứt khoát hơn để khẳng định chủ quyền. Thiếu đồng thuận về cơ chế giải quyết bất đồng thì căng thẳng tại Biển Đông sẽ dễ dàng leo thang thành xung đột quân sự. Chừng nào ASEAN chưa đưa ra được một chính sách nhất quán về Biển Đông, thì chưa thể áp dụng một bộ quy tắc giải quyết các tranh chấp chủ quyền có tính ràng buộc”.
ICG đã có một phúc trình về Biển Đông, trong đó phân tích tương quan giữa tình hình chính trị nội bộ Trung Quốc và các chính sách của nước này tại Biển Đông. Phúc trình mới là phần tiếp theo, đề cập tới thái độ của các nước trong khu vực và các yếu tố có thể khiến căng thẳng leo thang.
Cơ chế giải quyết
Theo ICG, các quốc gia trong khu vực đang có cách nhìn khác nhau về cơ chế giải quyết bất đồng. Bắc Kinh muốn giải quyết giữa hai nước liên quan với nhau, trong khi Việt Nam và Philíppin muốn lôi kéo Mỹ và khối ASEAN.
ICG cho rằng nếu không muốn cơ hội tìm giải pháp chung lụi tàn thì các nước cần phải tăng nỗ lực thúc đẩy việc khai thác dầu khí và nguồn lợi thủy sản chung, đồng thời tìm cách thông qua được bộ quy tắc ứng xử có ràng buộc pháp lý rõ ràng cho tất cả các bên liên quan. Các nước cùng tuyên bố chủ quyền Biển Đông đều hăng hái theo đuổi việc thăm dò dầu khí và quan tâm bảo vệ ngư trường, những điều này làm cho sự cố dễ xảy ra. Khía cạnh dân tộc chủ nghĩa khiến cho các chính quyền gặp khó khăn hơn trong hạ nhiệt các vụ việc, đồng thời hạn chế khả năng hợp tác trong khu vực. Trong số các nước Đông Nam Á, Chính phủ Việt Nam phải chịu nhiều áp lực nội bộ nhất trong việc bảo vệ tuyên bố chủ quyền của mình trước Trung Quốc.
Mặc dù Trung Quốc và nhiều quốc gia Đông Nam Á khác đã bắt tay vào công cuộc hiện đại hóa hải quân của mình, sự gia tăng số lượng tàu hải giám trong khu vực tranh chấp mới là nguyên nhân chính dẫn đến nguy cơ xung đột. Các tàu này đã có mặt trong các xung đột thời gian gần đây. Mặc dù được trang bị đơn giản hơn và ít vẻ hăm dọa hơn so với các tàu chiến, tàu hải giám dễ triển khai hơn và hoạt động dưới hệ thống chỉ huy thoáng hơn cũng như tiếp cận những cuộc giao tranh dễ dàng hơn.
Mặc dù những va chạm trên biển chưa dẫn đến một cuộc đụng độ quân sự thực sự kể từ 1988, chúng đã gây lo ngại về sự chuyển dời cán cân quyền lực trong khu vực. Các nước Đông Nam Á dường như cho rằng sự lựa chọn của họ chỉ dừng lại ở giới hạn đàm phán song phương với Trung Quốc, những cố gắng nhằm lôi kéo các bên khác như Mỹ và ASEAN cũng như sự phân xử dựa vào Công ước Liên hợp quốc về Luật biển (UNCLOS).
ASEAN tê liệt
Các nước Đông Nam Á hiểu rằng họ thiếu sức mạnh để đối mặt với Trung Quốc một cách đơn lẻ. Việt Nam và Philíppin nói riêng đang tìm cách củng cố vị thế của mình trong đối mặt với Trung Quốc bằng cách quốc tế hóa vấn đề. Bắc Kinh vẫn nhất định giải quyết tranh chấp qua đàm phán song phương, nơi thế mạnh kinh tế và chính trị của họ có khả năng phát huy nhất. Trung Quốc đồng thời cũng kịch liệt phản đối những nỗ lực của các quốc gia Đông Nam Á trong việc đẩy mạnh sự cộng tác với các thế lực bên ngoài và hưởng ứng chiến lược của Mỹ tại Đông Nam Á với mục đích kiềm chế sự bành trướng của họ.
Sự thiếu đoàn kết giữa các nước yêu sách với Trung Quốc, kết hợp với sự yếu kém của kết cấu đa phương trong khu vực đã cản trở việc tìm kiếm giải pháp. Luật Quốc tế đã được các phía có yêu sách sử dụng một cách chọn lọc để bào chữa cho các hành động trên biển, thay cho việc giải quyết tranh chấp.
ASEAN, diễn đàn đa phương hàng đầu trong việc giải quyết vấn đề này, cũng đã tỏ ra thiếu hiệu quả trong việc giảm căng thẳng. Sự chia rẽ giữa các thành viên trong khối này, bắt nguồn từ những góc nhìn khác nhau về Biển Đông và sự khác biệt trong việc đánh giá mối quan hệ của từng nước với Trung Quốc đã ngăn cản ASEAN đi đến một thỏa thuận về vấn đề. Trung Quốc đã lợi dụng một cách tích cực sự chia rẽ này, đưa ra các chính sách ưu đãi đối với các thành viên ASEAN không cùng phía với các bên yêu sách. Kết quả là không có sự thỏa thuận nào về bộ quy tắc ứng xử trên Biển Đông được đưa ra và khối ASEAN trở nên ngày càng chia rẽ.
Trong khi khả năng xung đột lớn vẫn khá nhỏ, tất cả những xu hướng này đang đi sai chiều và những triển vọng cho một giải pháp đang mờ nhạt dần. Sự hợp tác để quản lí tài nguyên trong khu vực tranh chấp cũng có thể giúp giảm căng thẳng giữa các bên yêu sách, tuy nhiên, cố gắng duy nhất giữa Trung Quốc, Việt Nam và Philíppin trong viêc tổ chức khảo sát địa chấn vào năm 2008 đã hoàn toàn thất bại. Kể từ đó, các nước yêu sách đã kịch liệt từ chối việc nhường nhịn chủ quyền lãnh thổ và lãnh hải, vốn cần thiết để thực hiện những kế hoạch như vậy. Việc thiếu vắng những thỏa thuận trong khu vực về sự lựa chọn các chính sách cũng như một cơ chế để giảm nhẹ và làm dịu bớt xung đột sẽ khiến khu vực biển có tính quan trọng chiến lược này sẽ tiếp tục nằm trong trạng thái bất ổn.

nguồn