[bee]Hai vợ, ba con của cụ Phan Bội Châu

[longtt88]

Nhiều tướng lĩnh Quân đội Nhân dân Việt Nam đã ngạc nhiên khi biết đồng đội của mình - Đại tá Phan Thiệu Cơ chính là cháu nội của nhà chí sĩ yêu nước Phan Bội Châu.

Đến thăm Đại tá Phan Thiệu Cơ nhân dịp ông cùng gia đình đi trao học bổng ở Nghệ An và hiến tặng bộ ấm trà cùng một hộp đựng mực của cụ Phan Bội Châu cho Bảo tàng Lịch sử và Cách mạng Thừa Thiên - Huế trở về, rất vui mừng vì thấy ông vẫn tráng kiện, hào sảng như xưa.

Đứa cháu may mắn nhất

Theo lời kể của nhiều người thân thích trong gia tộc họ Phan, ông Cơ là người giống cụ Phan Bội Châu nhất: Dáng vóc cao lớn, vạm vỡ, mặt vuông, mắt sáng, tính tình phóng khoáng, hoạt bát và thích kết giao.

"Tôi là cháu nội cao tuổi nhất, sinh ra sau 4 năm lúc ông nội tôi bị thực dân Pháp bắt ở Quảng Đông, dẫn độ về nước, kết án và giam lỏng ở Bến Ngự (Huế). Tôi cũng là đứa cháu may mắn nhất của gia tộc họ Phan được cận kề bên ông nội cho đến ngày ông qua đời ở Huế. Thời gian đó cũng là lúc Pháp đốt "trại cày" của cha tôi (Phan Nghi Đệ) ở Cự Đại, Truông Băng. 9 tháng tuổi thì được mẹ ẵm lên thăm cha ở nhà tù Lao Bảo, Quảng Trị. Từ lúc 6 tuổi mới được gặp và ở bên ông nội. Cái tên "Thiệu Cơ" của tôi theo ý ông nội là lấy ở câu "Khắc thiệu cơ cầu", nghĩa là con cháu phải giữ nếp nhà" - Ông nói sang sảng.

Vài nét về gia tộc họ Phan

Phan Thiệu Cơ nói vui là ông có 1 ông nội và 2 bà nội. Ông là con trưởng của cụ Phan Nghi Đệ (1901 - 1946), con trai đầu người vợ thứ của cụ Phan Bội Châu. Ông Cơ kể rằng: Cụ Phan Bội Châu vốn có chí hoạt động cách mạng, muốn trì hoãn việc lập gia đình, nhưng là con trai độc nhất trong một gia đình đã bốn đời có con trai một, nên thân sinh ông - cụ Phan Văn Phổ, bắt ông phải cưới vợ sớm.

Đại tá Phan Thiệu Cơ.

Bà Phan Bội Châu tên thật là Thái Thị Huyên, con ông Thái Văn Giai. Ông Thái Văn Giai là một nhà nho, sống tại thôn Đức Nam, làng Diên Lâm, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, và là bạn học của ông Phan Văn Phổ. Bà Thái Thị Huyên sinh năm 1866, lớn hơn chồng một tuổi. Hai ông bà được gia đình đính hôn lúc còn nhỏ tuổi và làm lễ cưới năm 1888.

Cưới vợ được tám năm, Phan Bội Châu vẫn chưa có con mà thân phụ ông muốn có cháu bồng nên bà Thái Thị Huyên (chánh thất, vợ cả) đã cưới bà thứ thất (vợ nhỏ) cho chồng năm 1896. Bà thứ thất của Phan Bội Châu tên là Nguyễn Thị Em. Năm 1901, bà thứ thất sinh được một con trai, năm 1904 bà chánh thất (bà Huyên) cũng sinh thêm một trai nữa.

Theo tục lệ xưa, tuy con bà chánh thất sinh sau, nhưng được làm anh, còn con bà thứ thất sinh trước, lớn tuổi hơn, lại phải làm em. Để khẳng định tôn ty trong gia đình, Phan Bội Châu đặt tên con bà chánh thất (nhỏ tuổi hơn) là Phan Nghi Huynh, con bà thứ thất (lớn tuổi hơn) là Phan Nghi Đệ theo đúng câu "Nghi huynh nghi đệ", nghĩa là "anh xứng đáng ra anh, em xứng đáng ra em".

Phan Bội Châu vốn không có chí khoa cử sĩ hoạn, nhưng để có điều kiện hoạt động cách mạng, ông dự kỳ thi hương tại trường thi Nghệ An năm Canh Tý (1900) và đỗ giải nguyên (thủ khoa).

Sau đó Phan Bội Châu vào Huế mượn cớ theo học trường quốc tử giám để tìm cách liên kết nhân tài. Cuối năm 1904 (Giáp Thìn), Phan Bội Châu xin phép trường Quốc Tử Giám về quê ăn Tết, thật sự là rời Huế để chuẩn bị qua Nhật Bản hoạt động.

Trước khi ra đi năm 1905, Phan Bội Châu đã tự viết hai tờ giấy ly dị vợ, giao cho hai bà để phòng thân, rủi công việc của ông bị bại lộ, nhà cầm quyền có thể đến làm phiền hai bà thì hai bà trưng giấy ly dị để khỏi bị liên lụy.

Ông Phan Thiệu Cơ sinh năm 1930 tại Nam Thanh, Nam Đàn, Nghệ An. Hiện đang sống tại Bình Thạnh, TP.HCM. Cấp bậc: Đại tá QĐNDVN, nguyên cán bộ tuyên huấn Cục Chính trị Miền; Phó Tổng biên tập Báo Quân Giải Phóng; Chính uỷ sư đoàn 271; Chủ tịch Hội Cựu chiến binh quận Bình Thạnh 2 nhiệm kỳ (1989 - 1999).

(Còn tiếp)

Nguồn: BEE

[longtt88]

Ông Phan Thiệu Cơ lấy làm tiếc vì không thể tìm được bức ảnh nào của hai bà nội mình, chỉ có thể hình dung qua lời kể của ông nội.

Chí sĩ Phan Bội Châu viết nhiều sách, nhưng ngược lại nói rất ít về gia đình. Sách vở cũng ít đề cập đến gia đình Phan Bội Châu. Công lao hai vị hiền thê đối với sự nghiệp cứu dân cứu nước của cụ Phan Bội Châu là rất lớn. Bà thứ Nguyễn Thị Em từ trần năm 1927 sau 2 năm khi Phan Bội Châu bị bắt dẫn độ về nước.
Trong câu đối khóc người vợ thứ Nguyễn Thị Em, Phan Bội Châu kể: "Có chồng mà ở góa, mấy chục năm tròn, ơn trời gặp hội đoàn viên, vội bỏ đi đâu, trao gánh nặng về phần chị cả/Vì nước phải liều mình, biết bao bạn cũ, cõi Phật đưa lời trân trọng, thiêng thời phải gắng, chung lòng hăng hái với thầy tôi".

Khi người Pháp dẫn giải Phan Bội Châu từ Hà Nội vào Huế cuối năm 1925, đi ngang qua thành Nghệ An, chỉ có một mình bà chánh thất được đến gặp Phan Bội Châu nửa giờ đồng hồ.

Di ảnh cụ Phan Bội Châu.

Cụ Phan đã viết những lời tha thiết trong những năm tháng cuối đời hồi tưởng về người bạn đời của mình để lưu lại cho con cháu: "Từ năm ta ba mươi sáu tuổi (1902), cho tới ngày xuất dương, những công cuộc kinh dinh việc nước, mẹ mầy ngầm biết thảy, nhưng chưa từng hé răng một lời. Duy có một ngày kia, ta tình cờ ngồi một mình, mẹ mầy ngồi dựa cột, kế một bên ta nói: "Thầy chắc toan bắt cọp đó mà? Cọp chưa thấy bắt mà người ta đã biết nhiều sao thế?".

Mẹ mầy tuy có nói câu ấy, mà lúc đó ta làm ngơ, ta thiệt dở quá! Bây giờ nhắc lại trước khi ta xuất dương, khoảng hơn mười năm. Nghèo đói mà bạn bè nhiều; Cùng khốn mà chí khí vững, thiệt một phần nửa là nhờ ân mẹ mầy.

Tới ngày ta bị bắt về nước, mẹ mầy được gặp ta một lần ở thành tỉnh Nghệ, hơn nửa tiếng đồng hồ chỉ có một câu nói rằng: "Vợ chồng ly biệt nhau hơn hai mươi năm, nay được một lần giáp mặt Thầy, trong lòng tôi đã mãn túc rồi, từ đây trở về sau, chỉ trông mong Thầy giữ được lòng Thầy như xưa, Thầy làm những việc gì mặc Thầy, Thầy không phiền nghĩ tới vợ con". Hỡi ôi! Câu nói ấy bây giờ còn phảng phất bên tai ta, mà té ra ủ dài năm tháng, chẳng một việc gì làm, chốc chẵn mười năm".

Bà chánh thất Thái Thị Huyên từ trần ngày 21/5/1936, cụ Phan khóc vợ qua câu đối: "Tình cờ động khách năm châu, hơn ba mươi năm chồng có như không, cố đứng vững mới ghê, nuốt đắng ngậm cay tròn đạo mẹ; Khen khéo giữ gìn bốn đức, gần bảy mươi tuổi sống đau hơn thác, thôi về mau cho khoẻ, đền công trả nợ nặng vai con".

Các con đều noi gương của cụ Phan, hăng hái tham gia các phong trào cách mạng:

- Ông Phan Nghi Huynh, sinh năm 1904, người con cả của Phan từng bị địch bắt giam. Sau khi ra tù, ông về quê dạy học. Sau Cách mạng tháng 8/1945, ông Huynh giữ chức phó chủ tịch UBHC xã Lạc Hồng (Nam Đàn). Ông bị bệnh nặng và mất tháng 2/1946.

- Ông Phan Nghi Đệ, sinh năm 1901, con trai thứ của cụ Phan bị địch bắt đày đi Lao Bảo (Quảng Trị). Sau khi ra tù, ông Đệ sống ở quê nhà, về sau vào sống với cha ngày 2 buổi giúp cha cơm nước. Vợ ông làm nghề kiếm sống trên nước, thường dùng thuyền chở cụ Phan từ nhà ra Bến Ngự, sông Hương. Ông Đệ cũng bị bệnh và mất vào năm 1946. Ông có 4 người con trai là Cầu, Cơ, Cát, Tường.

- Bà Phan Thị Cương sinh năm 1902, người con gái duy nhất của cụ Phan, cũng tham gia hoạt động trong các tổ chức cách mạng. Chồng bà là ông Vương Thúc Oánh, đảng viên năm 1930. Bà Cương mất năm 1997. Con trai là Vương Thúc Cương, hiện đang ở Bình Dương.

Nguồn: BEE

[Nongdanmt]

Các con đều noi gương của cụ Phan, hăng hái tham gia các phong trào cách mạng:

- Ông Phan Nghi Huynh, sinh năm 1904, người con cả của Phan từng bị địch bắt giam. Sau khi ra tù, ông về quê dạy học. Sau Cách mạng tháng 8/1945, ông Huynh giữ chức phó chủ tịch UBHC xã Lạc Hồng (Nam Đàn). Ông bị bệnh nặng và mất tháng 2/1946.

- Ông Phan Nghi Đệ, sinh năm 1901, con trai thứ của cụ Phan bị địch bắt đày đi Lao Bảo (Quảng Trị). Sau khi ra tù, ông Đệ sống ở quê nhà, về sau vào sống với cha ngày 2 buổi giúp cha cơm nước. Vợ ông làm nghề kiếm sống trên nước, thường dùng thuyền chở cụ Phan từ nhà ra Bến Ngự, sông Hương. Ông Đệ cũng bị bệnh và mất vào năm 1946. Ông có 4 người con trai là Cầu, Cơ, Cát, Tường.

- Bà Phan Thị Cương sinh năm 1902, người con gái duy nhất của cụ Phan, cũng tham gia hoạt động trong các tổ chức cách mạng. Chồng bà là ông Vương Thúc Oánh, đảng viên năm 1930. Bà Cương mất năm 1997. Con trai là Vương Thúc Cương, hiện đang ở Bình Dương.

Nguồn: BEE[/QUOTE]

Có sự nhầm lẫn gì chăng? hay là lịch trước công nguyên?.

[Beodat]

Ông Huynh, con bà chánh thất, vi thế mặc dầu sanh sau ông Đệ, con bà thứ, ông Huynh vẫn được xem là con cả, con ông Đệ là con thứ.