Tác giả: BRUCE STOKES

Thành quả kinh tế đang ngày càng tạo cơ sở cho Trung Quốc có những tham vọng mới về lãnh thổ.

Liệu Trung Quốc có phải là một thị trường mới nổi tốt lành với những khát vọng có giới hạn trong khu vực hay không? Hay đó là một sức mạnh kinh tế và chiến lược đang ngày càng lớn và được khẳng định hơn, và trở thành thách thức ngày càng lớn đối với châu Âu, Mỹ và các láng giềng châu Á?

Phương Tây từ lâu kêu la về sự tham lam của Trung Quốc, bắt đầu từ thế kỷ 19 khi xuất hiện nỗi sợ hãi về nguy cơ bị châu Á lấn lướt. Gần đây hơn, nỗi sợ hãi Trung Quốc cho thấy sự thiếu tự tin của châu Âu và Mỹ trong khả năng duy trì mức sống hiện nay trước cuộc cạnh tranh của Trung Quốc.

Những nhân vật diều hâu mới ở Mỹ cũng viện vào nỗi lo ấy, bởi họ lúc nào cũng cần có một kẻ thù để lôi kéo sự ủng hộ của công chúng cho các chi tiêu quốc phòng của Mỹ và sự ảnh hưởng tuyệt đối trên toàn cầu của chú Sam. Hơn nữa, những nỗi sợ hãi này đã không màng tới các nhu cầu phát triển của Trung Quốc, nơi có hàng trăm triệu người vẫn đang sống trong đói nghèo?

Thực tế là những tháng gần đây, Trung Quốc tỏ ra quả quyết hơn. Sẽ không có gì đáng ngạc nhiên, lịch sử dạy rằng các sức mạnh đang nổi thường "giương cơ" và thử tầm ảnh hưởng của các nước Âu - Mỹ và những nước láng giềng của Trung Quốc không hẳn đáng lo sợ, song cần phải cảnh giác.

Sự quả quyết mới của Bắc Kinh được củng cố bởi những thành công về kinh tế chưa từng thấy của họ. Nền kinh tế nước này đã tăng trưởng gấp đôi trong 7 năm qua và thu nhập bình quân đầu người cũng tăng gấp đôi trong 6 năm trở lại đây.


[IMG][/IMG]
Theo báo giới nước ngoài, sự hiện diện của Trung Quốc đang gia tăng tại Lào. Ảnh minh hoạ: toquoc.gov.vn

Thành quả này đưa Trung Quốc lên thứ hạng đầu tiên trong bảng xếp hàng người dân tự mãn nhất thế giới, do viện nghiên cứu Pew thực hiện. 9/10 người Trung Quốc hài lòng với định hướng của đất nước, cảm thấy yên tâm với tình trạng kinh tế hiện nay của mình và lạc quan về tương lai kinh tế Trung Quốc.
Và phần còn lại của thế giới ngày càng thấy Trung Quốc là một siêu cường kinh tế đang nổi lên. Cũng trong cuộc thăm dò của Pew ở 22 quốc gia nói trên, đa số dân trong 8 nước coi Trung Quốc là siêu cường kinh tế hàng đầu thế giới, trong khi năm 2009, chỉ người dân ở 2 nước nghĩ như vậy. Một nửa người Đức, Jordan, Nhật Bản, Pháp và Mỹ được hỏi đều đặt Trung Quốc vào vị trí hàng đầu. Từ năm 2009, tỷ lệ coi Trung Quốc là siêu cường kinh tế hàng đầu thế giới đã tăng mạnh, 29% ở Nhật, 23% ở Đức và 21% ở Jordan.

Và Trung Quốc dường như ngày càng muốn dùng sự vượt trội về kinh tế để tạo ra đòn bẩy trong các vấn đề ngoại giao, an ninh và kinh tế.

Không còn cảnh "khấu đầu" trước Mỹ nữa. Khi Tổng thống Mỹ Barack Obama thăm Trung Quốc tháng 11/2009, sự kiện chính của ông - gặp sinh viên ở Thượng Hải - cũng chỉ được đài truyền hình địa phương đưa tin chứ không phải đài truyền hình quốc gia; hoàn toàn khác với cuộc gặp nổi tiếng mà Bill Clinton đã tổ chức ở Trung Quốc trong chuyến thăm đầu tiên khi ông nhậm chức.

Tại Hội nghị thượng đỉnh khí hậu ở Copenhagen tháng 12/2009, Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo đã không tham gia cuộc gặp với Tổng thống Obama, mà chỉ cử một quan chức cấp thấp hơn thay cho mình. Đặc biệt, ông Obama đã trở thành mục tiêu trong một bài diễn văn quở mắng của một quan chức cấp cao Trung Quốc - điều sẽ có thể gây ra một sự cố quốc tế nếu một người Mỹ đối xử với lãnh đạo Trung Quốc theo cách đó.

Bắc Kinh cũng đã chuyển sang thế tấn công trong các vấn đề thương mại và đầu tư khi yêu cầu các công ty nước ngoài đăng ký bản quyền công nghệ ở Trung Quốc và tuân theo các chuẩn mực của riêng Trung Quốc nếu muốn bán hàng vào thị trường nước này. Họ cũng đã khởi kiện thương mại chống lại các nhà sản xuất phương Tây bán hàng vào Trung Quốc.

Trên mặt trận chính trị, các quan chức Trung Quốc đã bắt đầu đòi chủ quyền quốc gia của nước mình. Bắc Kinh từ lâu khẳng định Tây Tạng và Đài Loan là "các lợi ích cốt yếu của quốc gia" và các nước khác nên tránh can thiệp vào "các vấn đề nội bộ" này. Giờ Trung Quốc bắt đầu áp dụng các ngôn từ ngoại giao cả ở Biển Đông, khu vực rộng 1,2 triệu dặm vuông, nơi trung chuyển ít nhất 1/3 lượng thương mại toàn cầu qua đường biển và hơn một nửa nguồn cung năng lượng nhập khẩu của khu vực Đông Bắc Á. Đòi hỏi của Bắc Kinh đe dọa các lợi ích về đánh cá và khai thác dầu khí của Việt Nam, Philippines, Indonesia và Malaysia, và các lợi ích trung chuyển hàng hải của Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Cùng lúc, Bắc Kinh đã đòi lại các vùng lãnh thổ cũ, giờ là bang Arunachal Pradesh của Ấn Độ, thậm chí đưa quân đội đến biên giới Đông Bắc của Ấn Độ.

Trung Quốc cũng tìm một vai trò lớn hơn ở Nam Á. Họ cung cấp vũ khí cho Chính phủ Sri Lanka để chấm dứt cuộc nội chiến dai dẳng với lực lượng Những con hổ giải phóng Tamil (LTTE). Họ mở rộng các chiến dịch hải quân tại Ấn Độ Dương, trong khi xây dựng các công trình cầu cảng dân sự ở nhiều nước trong khu vực - từ Myanmar đến Pakistan. Họ thắt chặt quan hệ kinh tế với Myanmar và Afghanistan, trong khi hỗ trợ hạt nhân dân sự cho Pakistan. Họ loại Ấn Độ ra khỏi cấu trúc ngoại giao Đông Á mà Bắc Kinh đứng đầu.

Các nước láng giềng của Trung Quốc sẽ có lý nếu bắt đầu lo lắng về các lợi ích quốc gia trọng yếu, chủ quyền dân tộc và sự toàn vẹn lãnh thổ khi Trung Quốc tăng chi tiêu cho quốc phòng. Bắc Kinh hiện chi 4,3% GDP cho quốc phòng, nhiều hơn nhiều tổng chi tiêu cho lĩnh vực này của cả Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Việt Nam cộng lại.

Nhưng Trung Quốc cũng tạo ra một đòn bẩy mới thông qua sự im lặng. Bắc Kinh từ lâu phản đối sức ép quốc tế đòi định giá lại đồng nhân dân tệ (NDT). Nhưng tháng Sáu vừa qua, họ đã ra một quyết định ngừng ấn định tỷ giá NDT với USD, dù quyết định này chưa dẫn tới việc tăng đáng kể giá trị của NDT.

Trung Quốc cũng không muốn gây sức ép với CHDCND Triều Tiên liên quan đến vụ chìm tàu chiến Cheonan của Hàn Quốc mà Xơun cáo buộc do ngư lôi của Triều Tiên bắn. Và trước khi bỏ phiếu tại Hội đồng Bảo an LHQ, Bắc Kinh cũng đã nhấn mạnh đến việc các trừng phạt chống lại Iran không được ảnh hưởng đến kinh tế, bởi Trung Quốc có nhiều lợi ích kinh tế ở Iran.

Bắc Kinh cũng ra hiệu rõ ràng rằng tình trạng quốc tế hiện nay không chấp nhận được với Trung Quốc. Nhiều lần trong quá khứ, Trung Quốc đã thử mở vòng ảnh hưởng của mình và thử sự kiên nhẫn của phương Tây cũng như các nước láng giềng châu Á, song đã không đạt kết quả.

Nếu tất cả những giả bộ từ trước đến nay chứng tỏ phạm vi hành động của Trung Quốc, thì tình hình nằm trong tầm kiểm soát. Nguy cơ căng thẳng quốc tế leo thang và sự tính toán nhầm sẽ chỉ xảy ra nếu sự quyết đoán của Trung Quốc gia tăng trong những tháng tới.

Liệu còn những khu vực nào khác hoặc vấn đề nào khác mà Trung Quốc sẽ xác định là "những lợi ích quốc gia trọng yếu" của mình bất chấp chỉ trích của nước ngoài nữa không?

Liệu ý định phá hỏng các trừng phạt kinh tế đối với Iran của các công ty Trung Quốc có xúi giục các công ty Đức, Hàn Quốc hay Nhật Bản làm theo? Liệu Bắc Kinh có sử dụng lượng khổng lồ trái phiếu kho bạc Mỹ mà họ đang nắm giữ để làm thứ ngã giá trực tiếp hơn đối với cách hành xử của Mỹ?

Sẽ là phi thực tế nếu cho rằng với một thành công về kinh tế và sự tự tin ngày càng lớn, Trung Quốc lại không đóng một vai trò lớn hơn trên thế giới. Nhưng thực tế đó cũng không cho phép Bắc Kinh "múa võ" ra xung quanh mà không bị trừng phạt, dò các nước khác từng làm như thế trong quá khứ. Châu Âu, Mỹ và phần còn lại của châu Á nên cảnh giác. Trung Quốc đang nổi lên. Và các sức mạnh đang nổi lên có cả một lịch sử lật đổ hiện trạng.

Thông tin tác giả: Bruce Stokes là chuyên gia bình luận kinh tế quốc tế của tờ National Journal, tạp chí chính sách công có trụ sở ở Washington. Ông cũng là một điều phối viên xuyên Đại Tây Dương của Quỹ Marshall Đức của Mỹ.
Quốc Thái asiasentinel.com

nguồn: Vietnamnet