Huyện đảo Lý Sơn có 3 xã (An Hải, An Vĩnh, An Bình) nằm ở phía đông bắc tỉnh Quảng Ngãi, cách đất liền 14 hải lý http://www.huyendaolyson.com/ Huyện đảo gồm 3 hòn đảo nằm gần nhau, với tổng diện tích tự nhiên khoảng 11 km2. Hiện tại, Lý Sơn có khoảng 20.000 dân cư trú chủ yếu trên hòn Cù Lao Ré - đảo lớn nhất của huyện ( 2 xã: An Hải, An Vĩnh), ở hai đảo còn lại - hòn Bé (còn có tên khác là Cù Lao Bờ Bãi, 1 xã: An Bình) và hòn Mù Cu - chỉ có chừng dăm trăm nhân khẩu. Ngày nay, cư dân Lý Sơn sống chủ yếu bằng nghề đánh bắt hải sản và trồng hành tỏi. Nói về huyện đảo này, nhân dân địa phương có ca dao thủy trình:
Trực nhìn ngó thấy Bàn Than
Ba hòn lao Ré nằm ngang Sa Kỳ
Theo các nghiên cứu khảo cổ, con người đã có mặt trên quần đảo này từ rất sớm. Ở xóm Ốc (xã Lý Vĩnh) phát hiện được các hiện vật của nền văn hóa Sa Huỳnh sơ kỳ sắt; thậm chí cả các hiện vật mang đặc trưng của nền văn hóa tiền Sa Huỳnh, cho thấy con người đã hiện diện ở Lý Sơn muộn nhất cũng từ 3000 đến 2500 năm trước. Ở các tầng văn hóa có niên đại muộn hơn, người ta còn tìm thấy dấu vết của văn hóa Chăm cổ như các loại hũ đất nung, chum táng gốm có độ cứng lớn, bề mặt mịn và được nung ở nhiệt độ cao. Nhiều chứng tích văn hóa Chăm đã được tìm thấy mà rõ nét nhất là tục thờ Thiên Y a na (Ponaga) và những huyền tích về cuộc đấu tranh của người Kinh chống người Chiêm Thành trong quá trình chinh phục Cù Lao Ré đã chứng minh sự có mặt của người Chăm ở quần đảo Lý Sơn cho tới cuối thế kỷ XVI. Bằng vào việc dùng thuyền để chinh phục đảo, những người Việt đầu tiên đến Lý Sơn đã chứng tỏ họ có đủ khả năng đi khơi xa và có tâm thức hướng biển rất rõ rệt. Trong "Đại Nam nhất thống chí" có đoạn viết: "Hồi đầu bản triều (triều Nguyễn) đặt (đội) Hoàng Sa, có hơn 70 người, lấy dân xã An Vĩnh sung vào, cứ tháng Ba ra vùng quần đảo Hoàng Sa tìm kiếm hải vật... về nộp; lại đặt đội Bắc Hải do đội Hoàng Sa kiêm quản để đi lấy hải vật ở các đảo khác" Trên hòn Cù Lao Ré. thuộc địa phận thôn Tây xã Lý Vĩnh hiện còn một ngôi chùa (Âm Linh tự) mà phía trước có tháp thờ trên đề 4 chữ "chiến sĩ trận vong". Đây là một công trình kiến trúc được xây dựng vào đầu thế kỷ XVIII; trước là để làm nơi "khao lễ thế lính" (lễ tế sống lính Hoàng Sa và Trường Sa); sau là dùng làm nơi thờ âm hồn của lính thú chết trận. Do phương tiện đi lại còn thôi sơ, việc công cán của các đội Hoàng Sa cũng như Bắc Hải xưa kia thường gặp nhiều nguy hiểm. Đến nay dân đảo Lý Sơn vẫn còn lưu truyền nhiều câu ca nói về các chuyến đi đầy gian khổ và sự hy sinh của những người lính thuở ấy:
- Hoàng Sa lắm đảo nhiều cồn,
Chiếc chiếu bó tròn mấy sợi dây mây.
- Trường Sa trời bể mênh mông,
Người đi thì có, người không thấy về.
- Hoàng Sa đi có về không
Lệnh vua sai phải quyết lòng ra đi.
Trời xui sóng gió bão bùng
Khiến cho thân bậu bãi bùn lách lau...
Vì lẽ đó, hàng năm cứ vào 20 tháng Hai âm lịch, dân đảo lại làm lễ tại Âm linh tự để tế vong hồn những người đã khuất và "khao quân" làm an lòng những người được cử ra "thế lính". Việc tưởng nhớ các chiến binh của các đội Hoàng Sa và Bắc Hải hy sinh khi xưa còn duy trì cho đến ngày nay và trở thành một nét đẹp trong truyền thống văn hóa của nhân dân Lý Sơn.
Ngoài ra, trong các vạn chài Lý Sơn, hàng năm thường diễn ra các cuộc tế lễ thần linh, song lớn hơn cả bao giờ cũng là lễ tế cá ông (tức cá voi), một nét văn hóa rất "Biển".
Ở Lý Sơn, các hình thức tín ngưỡng tôn giáo khác đan xen hay song song tồn tại, với mật độ kiến trúc tôn giáo dày đặc. Ngoài một nhà thờ Cơ đốc giáo - thánh đường của hơn 2000 tín đồ - còn có hơn 20 công trình kiến trúc lớn nhỏ thuộc đủ loại như đình, chùa, dinh, miếu, đền, lăng..., phần lớn được xây dựng và thời Nguyễn từ thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, phản ánh một cách sâu sắc tâm linh tôn giáo phong phú của người Việt nơi đây. Dáng dấp của nghệ thuật thời đó còn thể hiện khá tập trung ở ngôi đình thôn Đông, xã Lý Hải, với đầu đao cong nơi mái, phương pháp đắp nổi các đồ án trang trí hồi và nóc hay các họa tiết chạm khắc gỗ trên kèo cột... Lại cũng có những ngôi chùa dựa vào kiến tạo sẵn có của tự nhiên với sự tu chỉnh ít nhiều bởi bàn tay khéo léo của con người như chùa Đục, chùa Hang (Thiên khổng thạch tự), đây thực sự là những danh thắng vô giá của huyện đảo. Và còn nhiều công trình kiến trúc khác nhỏ hơn, cũng thể hiện rõ nét sự tài hoa cũng như khiếu thẩm mỹ tinh tế của cư dân Lý Sơn, như dinh Bà Trời (đền thờ Thiên Y a na), Âm Linh tự, Lăng Ông, các nhà thờ họ...
Với những di sản văn hóa quý báu như vậy, mới đây ngày 25/2/2010, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Ngãi đã có tờ trình gửi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị tổ chức Festival Biển đảo Việt Nam tại huyện đảo Lý Sơn vào năm 2012, và trở thành hoạt động định kỳ được tổ chức 2, 3 năm một lần. Theo đó, Festival biển đảo Việt Nam sẽ lấy Lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa được tổ chức tại huyện đảo Lý Sơn vào rằm tháng 2 âm lịch hằng năm làm hạt nhân. Bên cạnh đó, lễ hội sẽ có các hoạt động văn hóa nghệ thuật truyền thống mang đậm sắc thái văn hóa biển đảo của vùng như: Lễ hội đua thuyền, lắc thúng, dồi bòng, lễ rước thần, hát bả trạo, hát sắc bùa, hát tuồng, múa gươm, cầu ngư, liên hoan dân ca làng ven biển, các trò chơi dân gian ven biển…
Festival là dịp để khai thác, phát huy các di sản văn hóa dân tộc, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch, phát triển kinh tế, khẳng định chủ quyền lãnh thổ quốc gia trên vùng biển Đông, giáo dục ý thức chủ quyền lãnh thổ, lãnh hải của Tổ quốc; tăng cường ý thức trách nhiệm bảo vệ, tôn tạo các di sản văn hóa vật thể lẫn phi vật thể của dân tộc.
Trả lời kèm theo trích dẫn
cuộc sống
.
Bookmarks